आर कुशवाहा
जनकपुरधाम, जेठ १४ गते ।
केही समयअघिसम्म परिवार सहित उनी काठ र माटोले बनेको घरमा बस्थे । जाडो त जसोतसो कट्थ्यो तर गर्मीमा निद्रै पर्न मुस्किल हुन्थ्यो । घरमा न झ्याल थियो न पंखा । आर्थिक अवस्था दयनीय हुँदा यी समस्या झेल्नु बाहेक उनको परिवारसँग अर्को विकल्प पनि थिएन् । गर्मीमा छटपटिएर गुजारा गरेका उनै केवल यादव अहिले आफै पंखा, एसी कुलर, फ्रिज लगायतका इलेक्ट्रोनिक्स समानका होलसेलर बिक्रेता बनेका छन् ।
वैदेशिक रोजगारी र त्यहाँबाट फर्केपछि सुरु गरेको संघर्षले अहिले उनी सफल व्यवसायी बनेका छन् । धनुषाको लक्ष्मिनिया गाउँपालिका—५ स्थित बनिनिया गाउँमा केवलको घर पर्छ । उनले अहिले गाउँमा आफ्नो घरमै व्यवसाय गरिरहेका छन् । पुस्तैनी जग्गा परिवारका अन्य सदस्यहरुको भागमा परेपछि उनले आफैँले घडेरी किने । त्यसमै अहिले चारवटा सटर र चारवटा बस्ने कोठाको घर बनाएका छन् । त्यसमै करिब एक करोड रुपैँया बराबरको लगानी गरेर व्यवसाय गरेका छन् । तर उनले यो मुकाम भने सहजै हाँसिल गरेका होइनन् । यी सफलताका पछाडी कयौँ पीडा र असफलताका कथाहरु छन् ।
अहिलेको अवस्थामा आइपुग्न विदेश र स्वदेश दुबैतीर दिनरात एक गरी मिहिनेत गरी पसिना बगाएको केवल बताउँछन् । उमेर थपेर जन्मदर्ता र नागरिकता बनाएका उनले सन् २००७ सालमा १७ वर्षकै उमेरमा रोजगारीको सिलसिलामा उनी मलेसिया गएका थिए । त्यहाँ उनले तीन वर्ष काम गरे । ‘मलाई पढ्ने बहुत इच्छा थियो । तर परिवारको आर्थिक अवस्था राम्रो थिएन् । अरु कारणहरुले पनि मलाई पढाईमा मन लाग्न छोड्यो । पैसा कमाउन पारिवारिक दबाब आयो । मैले कुनै विकल्प नदेखेपछि मलेसिया कमाउन हिँडे । त्यहाँ धेरैकुरा सिके,’ केवलले ती दिन सम्झिदै भन्छन् । उनी त्यहाँ चार वर्ष काम गरे । गाडीको पाटपुर्जा बन्ने कम्पनीमा उनले विक्रेतासम्म पुग्नुअघि गुणस्तर चेक गर्ने काम गर्थे । कम्पनीमा काम गर्ने माथिल्लो तहका कर्मचारीको व्यवहार र हेपाई झेल्न नसकेर उनी मलेसियाबाट फर्के र नेपालमै केही काम गर्ने निधो गरे ।
‘एजेन्टले मलाई जुन काम भनेका थिए त्यसमै गएको थिए । त्यतीबेला मेरो आधारभुत तलब पाँच सय थियो । तर मैले नै काम सिकाउने अरु देशका कामदारको पच्चीस सय तलब थियो । मैले जति मिहिनेत गर्दा पनि न सम्मान पाउँथे न बढी पैसा,’ केवलले भने, ‘जब आत्मसम्मानमा चोट पुग्ने काम हुन थाल्यो तब मैले कम्पनीका म्यानेजरसँग डिसकस हुन थाल्यो । त्यसले बल्ल दुई सय रिंगेट तलब त बढायो तर नोकरजस्तो महसुस हुन्थयो त्यहाँ । काम गर्न मलाई अभर टाइम थपदियो तर आत्मसम्मान गुमाएर मनले त्यहाँ बस्न मानेन् । म आफ्नै ठाउँमा यति मिहिनेत गरेर यो भन्दा बढी कमाउँछु भनेर घर फर्के ।’
तर विदेशबाट फर्केपछि भने गाउँको अवस्था उनले पहिलेजस्तो देखेनन् । ‘मेरो देश, गाउँ र यहाँका मान्छे उही थिए तर म चार सालमै नयाँ भइसकेको थिए । न कोहीसँग चिनजान, न कतै पहूँच न आफ्नो पहिचान थियो । यहाँ आएर त म अलपत्रजस्तो महसुस गर्न थालेको थिएँ,’ उनले विगत सम्झिदै भने । आफुले पढ्न नसकेर पनि यस्तो महसुस भइरहेको र काम गर्न सक्ने वातावरण नरहेको उनलाई महसुस हुन थाल्यो । विदेशमा झन नपढेर पाएको दुःखले उनको मस्तिष्कमा झकझाई रहन्थ्यो । पढाई बेगरका जिन्दगीमा पीडा देखेका उनले चार वर्षपछि घर फर्किन बितिकै कक्षा ११ मा भर्ना गराए । पढाईले मात्रै विदेशमा देखेको सपना पुरा हुन सक्ने भन्दै उनले नियमित कक्षामा उपस्थित भएर मिहिनेतका साथ पढे । १२ कक्षा पास गरेर स्नातकमा पढाई सुरु गरे ।
यति पढिसकेपछि उनको मनोबल बढ्यो । त्यहीँ शिलशिलामा आसमान नेपालक नामक गैर सरकारी संस्थामा उनले काम गर्ने अवसर समेत पाए ।
विदेशबाट त उनले धेरै कुरा सिकेकै थिए त्यस संस्थामा आवद्ध हुँदा जिन्दगी, समाज र सपना साकार गर्ने बाटो भेट्टाएको उनी बताउँछन् । ‘विदेशमा देखेकोजति व्यापार म त यहाँ गर्न सक्दैनथे तर मलाई सानै भएपनि व्यापार गरेर जिवन निर्वाह गर्नुपर्छ, अगाडी बढ्नुपर्छ भन्ने मनमा आयो अनि मैले धेरै सोचविचार गरेपछि टेलिभिजनको केबल गाउँमा जडान गर्ने व्यवसायको सुरुवात गरे,’ उनले भने, ‘डिभाइन स्ट्रिममा ‘मेरो टिभी’ सँग सम्झौता गरेपछि उसले मलाई लिन्क दियो । त्यसकै आधारमा गाउँमा मैले केवल ल्याए र घर घरमा शुल्क लिएर जडान गर्न थाले । सुरुमा त दुई÷तीन वर्ष घाटा नै लाग्यो । किनकी त्यतीबेला गाउँमा धेरै टिभी नै थिएन् । हुनेहरु पनि पैसा खर्च गरेर केवल जडान गराउन चाहेका थिएनन् ।’
जब व्यवसाय घाटामा गइरहेको थियो त्यतीबेला फेरि उनलाई वैदेशिक रोजगारीमा गएर ठूलो पुँजी बनाउने र त्यसपछि व्यवसाय गर्ने कुरा मनमा खेलिरहेको थियो । तर उनले वैदेशिक रोजगारीमा विगतमा पाएका दुःख सम्झेपछि पछि हटे । थप मिहिनेत बढाउँदै सेवाग्राही थप्न थाले । पछि राम्रो आम्दानी हुन थाल्यो । सुरुमा उनी आफैले तार जडान गर्न जान्थे । हुँदाहुँदै व्यापार फँस्टाउँदै गएपछि उनले चार जनालाई रोजगारी समेत दिन भ्याए । अहिले उनी इलेक्ट्रोनिक व्यवसाय समेत गरी पाँच जनालाई रोजगारी दिएका छन् । केवलबाट मनग्य पैसा आम्दानी भएपछि उनले व्यापार अझै थप गर्दै गए । विभिन्न इन्टरनेट कम्पनीहरुसँग समेत सम्झौता गरी गाउँ गाउँमा इन्टरनेट विस्तार गरे । अहिले उनले इन्टरनेटको मात्रै करिब १५ सय ग्राहक बनाएका छन् ।
तर व्यवसायमा सफल हुन समय अनुसार आफुलाई परिवर्त गर्दै अघि बढ्नुपर्ने बताउँदै उनले टेलिभिजन र इन्टरनेटको केवल व्यापारबाट इलेक्ट्रोनिक्सतर्फ लम्किए । ‘सफल हुन त समय अनुसार आफुलाई ढाल्न सक्नुपर्छ । पहिले सिधा वायरबाट मात्रै टिभी चल्थ्यो । अहिले सेटअप बक्सबाट चल्छ । केही समयअघिसम्म हरेक गाउँमा ९० प्रतिशत टेलिभिजन केवलबाट चल्थ्यो र यस क्षेत्रमा मेरो मार्केट थियो जबकी अहिले १० प्रतिशत टेलिभिजन मात्रै केबलबाट चल्छ,’ केवल भन्छन्, ‘इन्टरनेट र केवलको व्यापार त छँदैछ त्यसबाट कमाएको पैसाले मैले घडेरी किने, घर बनाए र बैंकबाट लोन समेत लिएर अर्को व्यापार पनि सुरु गरे । अहिले धेरै राम्रो चलेको छ इलेक्ट्रोनिक्स आइटम्सको व्यापार पनि ।’
इलेक्ट्रानिक्सको व्यापार गर्नुअघि उनले धेरै व्यक्तिहरुसँग सल्लाह गरे । कतिपयले अहिले आर्थिक मन्दी रहेकाले तत्कालै यति धेरै लगानी नर्गन सुझाव दिए भने कतिले यस्तै अवस्थामा मौका समेत रहेकाले जोखिम लिन समेत सुझाव दिए । कतिपयले सहरी क्षेत्रमा व्यापार गर्न पनि भने । तर सबैको सल्लाह सुनेर उनले आफ्नै मनमा लागेको गरे । ‘व्यापारमा गएपछि कसरी भविष्य सरक्षित हुन्छ त्यो आफै सोच्नुपर्छ । सहरमा त सबैले गरेका छन् लगानी ग्रामीण क्षेत्रमा गर्नुपर्छ र कस्टमर यहीँ क्षेत्रमा पनि धेरै भएकाले मैले घरमै व्यापार संचालन गरे,’ उनले थपे, ‘म गाउँका मानिसलाई डिलरकै हिसाबले रिटेलमा समान बेचिरहेको छु । किनकी यहाँ मलाई घरभाडा तिर्नु पर्दैन् । जनकपुरमै व्यापार गरेको भए त्यहाँ समान बेच्दा घरभाडा नै एक लाख बढी लागथ्यो त्यो सबै जोडेर लिँदा महँगोमा बेच्नुपथ्र्यो ।’
तर अहिलेको समयमा व्यापार गर्न कतिको सहज छ त ? ‘सहज त छैन् तर सहज बनाउनुपर्छ । हरेक विजनेशले तनाव दिन्छ । प्रेसर आउँछ तर पे्रसर सहनने स्थिती बनाउनुपर्छ,’ उनले जवाफ दिँदै भने, ‘यहाँ प्राय डिमोटिभेट गर्ने मान्छे बढी भेटिन्छ तिनीहरुबाट सावधान हुनुपर्छ । पोजेटिभ सल्लाह दिने मान्छे कमै भेटिन्छ । राम्रो गर्ने योजना र अाँट भएपछि बैंकले पनि सहयोग गर्ने रहेछ । केहीदिन बैंकबाट लोन पाउन त कठिन थियो तर अहिले छैन् । अवस्था सुध्रीदै छ ।’ सफल हुन मिहिनेत र काममा इमान्दारी दुबै अतिआवश्यक रहेको उनको बुझाइ छ ।
‘व्यापारमा पछि पर्नुको आधार नै मिहिनेत नगर्नु हो । मिहिनेत गर्न हिचकिचाउनु हुँदैन्,’ केवलले युवाहरुलाई सझाव दिँदै भन्छन्, ‘जसलाई जेको क्षमता छ त्यो लुकाएर नराख्नुस । त्यसालई प्रयोगमा ल्याउनुस ।’ विदेशमा गर्नेजति यहीँ मिहिनेत र रिस्क लिने आँट गरेमा युवाहरुले विदेशको तुलनामा यहीँ राम्रो कमाइ गर्ने अवस्था रहेको उनको बुझाई छ । ‘मलाई विदेश गएर पश्चाताप छैन् । किनकी त्यतीबेला नेपालमा गरिबी धेरै थियो विकल्प कम थियो । नगएको भए परिवारै चलाउन हम्मे पथ्र्यो तर अहिले त्यस्तो अवस्था छैन् । नयाँ आइडिया ल्याएर विजनेश गर्ने हो भने यहाँ पनि सम्भावना धेरै छन्,’ केवल भन्छन् । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केर व्यवसाय मार्फत उनले गरेको प्रगतिबाट परिवारसँगै उनको गाउँकै युवाहरु समेत हर्षित देखिन्छन् । ‘उहाँको प्रगतिले हेर्दा धेरै युवालाई म पनि केही गर्नसक्छु भन्ने प्रेरणा मिलेको छ । उहाँहरुले गाएँमा केबल जडान गरेरै हामीले धेरै पहिलेदेखि धेरै देशी विदेशी च्यानल हेर्न पायौँ । अहिले इलेक्ट्रिक सामान किन्न बाहिर जानु परेको छैन्,’स्थानीय उमेश यादवले भने ।
